ගෙවත්තේ 'කළු රත්තරන්': නිවසේදීම කොම්පෝස්ට් සදාගනිමු
කොම්පෝස්ට් යනු ඕනෑම ගෙවතු වගාකරුවෙකුට තිබිය හැකි වටිනාම සම්පතකි. එය "කළු රත්තරන්" ලෙසද හඳුන්වන්නේ නිකම්ම නොවේ. ඔබේ මුළුතැන්ගෙයින් සහ ගෙවත්තෙන් ඉවතලන කාබනික ද්රව්ය, ස්වභාවික ක්රියාවලියක් හරහා, පසට ජීවය දෙන, ශාක වර්ධනයට අත්යවශ්ය පෝෂණයෙන් අනූන වටිනා පොහොරක් බවට පත්කිරීම කොම්පෝස්ට් සෑදීම ලෙස හැඳින්වේ. මෙමගින් ඔබේ ගෙවත්ත සරුසාර වනවා පමණක් නොව, පරිසරයට බැහැර කරන කසළ ප්රමාණය අඩු කිරීමටද ඔබ දායක වේ.
1. කොම්පෝස්ට් වල විශ්මිත ප්රතිලාභ
- පස සාරවත් කරයි: පසට අත්යවශ්ය නයිට්රජන්, පොස්පරස්, පොටෑසියම් ඇතුළු సూക്ഷ്ම පෝෂක රාශියක් සෙමින් නිදහස් කරයි.
- පසේ ව්යුහය වැඩි දියුණු කරයි: මැටි පස ලිහිල් කරන අතර වැලි පසේ ජලය රඳවා ගැනීමේ හැකියාව වැඩි කරයි.
- ජලය ඉතිරි කරයි: කොම්පෝස්ට්, ස්පොන්ජියක් මෙන් ක්රියා කරමින් පසේ තෙතමනය රඳවා ගන්නා බැවින්, ජලය සැපයිය යුතු වාර ගණන අඩු වේ.
- රසායනික පොහොර අවශ්යතාවය අඩු කරයි: ශාකවලට අවශ්ය පෝෂණය ස්වභාවිකවම ලබා දෙන නිසා, මිල අධික හා පරිසරයට අහිතකර රසායනික පොහොර භාවිතය අවම කළ හැක.
- පරිසරය සුරකියි: ඔබ ඉවතලන කාබනික ද්රව්ය කසළ ගොඩවල් වෙත යාම වළක්වා, ඒවා වටිනා සම්පතක් බවට පත් කරයි.
2. ප්රධාන අමුද්රව්ය: 'කොළ' සහ 'දුඹුරු' ද්රව්ය සමබර කිරීම
සාර්ථක කොම්පෝස්ට් ගොඩක රහස වන්නේ නයිට්රජන් බහුල 'කොළ' ද්රව්ය සහ කාබන් බහුල 'දුඹුරු' ද්රව්ය නිසි අනුපාතයට මිශ්ර කිරීමයි.
නයිට්රජන් බහුල 'කොළ' ද්රව්ය (Greens)
මේවා ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට අවශ්ය ප්රෝටීන සපයන අතර, කොම්පෝස්ට් ගොඩ රත් වීමට උපකාරී වේ.
- එළවළු සහ පලතුරු ඉවත් කරන කොටස්
- කෝපි කුඩු සහ තේ කොළ
- තණකොළ කැබලි (නැවුම්)
- බිත්තර කටු (කුඩු කර)
- මැලවී ගිය මල්
කාබන් බහුල 'දුඹුරු' ද්රව්ය (Browns)
මේවා ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට අවශ්ය ශක්තිය සපයන අතර, කොම්පෝස්ට් ගොඩට වාතය ලැබීමට සහ දුගඳ වැළැක්වීමට උපකාරී වේ.
- වියළි කොළ
- කුඩා අතු සහ රිකිලි
- පිදුරු
- කාඩ්බෝඩ් සහ පත්තර (කුඩා කැබලිවලට ඉරා)
- ලී කුඩු
3. කොම්පෝස්ට් ගොඩට නොදැමිය යුතු දේ
සෞඛ්ය සම්පන්න කොම්පෝස්ට් ගොඩක් පවත්වා ගැනීමට සහ පළිබෝධකයින් ආකර්ෂණය වීම වළක්වා ගැනීමට, පහත දෑ එක් කිරීමෙන් වළකින්න:
- මස්, මාළු, ඇටකටු සහ කිරි නිෂ්පාදන
- තෙල් සහිත සහ පිසූ ආහාර
- සුරතල් සතුන්ගේ මළපහ
- රෝගී වූ ශාක කොටස්
- බීජ සහිත වල් පැලෑටි
- රසායනික ද්රව්ය යෙදූ ලී හෝ කොළ
4. ඔබේ කොම්පෝස්ට් පද්ධතිය ගොඩනැගීම
ඔබට සරල කොම්පෝස්ට් ගොඩක් ලෙස හෝ බඳුනක් තුළ කොම්පෝස්ට් සෑදිය හැක. හොඳින් ජලය බැසයන, මඳ සෙවණක් ඇති, මුළුතැන්ගෙට සහ ගෙවත්තට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි ස්ථානයක් තෝරාගන්න.
- පළමු ස්ථරය: වාතනය සඳහා, පතුලෙන්ම කුඩා අතු කැබලි තට්ටුවක් අතුරන්න.
- ස්ථර එක් කිරීම: ඉන්පසු, 'දුඹුරු' සහ 'කොළ' ද්රව්ය මාරුවෙන් මාරුවට, තුනී ස්ථර ලෙස එක් කරන්න.
- තෙතමනය: සෑම ස්ථරයකටම වතුර ස්වල්පයක් ඉසින්න. කොම්පෝස්ට් ගොඩ, මිරිකූ ස්පොන්ජියක තෙතමනය මෙන් තිබිය යුතුය.
- ආවරණය කිරීම: අවසානයට 'දුඹුරු' ද්රව්ය තට්ටුවකින් වසා තබන්න. මෙය තෙතමනය රඳවා ගැනීමට සහ සුවඳ පාලනයට උපකාරී වේ.
5. කොම්පෝස්ට් ගොඩ කළමනාකරණය සහ අස්වනු නෙලීම
වාතනය (ගොඩ පෙරලීම)
සතියකට හෝ දෙකකට වරක්, ගෙවතු ගෑරුප්පුවක් වැනි උපකරණයකින් කොම්පෝස්ට් ගොඩ හොඳින් පෙරළා මිශ්ර කරන්න. මෙය ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට අවශ්ය ඔක්සිජන් සපයන අතර, දිරාපත් වීමේ ක්රියාවලිය වේගවත් කරයි.
කොම්පෝස්ට් සූදානම් බව හඳුනාගැනීම
මාස 2 සිට 6 දක්වා කාලයක් තුළ, ඔබේ කොම්පෝස්ට් භාවිතයට සූදානම් වනු ඇත. සූදානම් වූ කොම්පෝස්ට්:
- තද දුඹුරු හෝ කළු පැහැයක් ගනී.
- පස් මෙන් කුඩු වන සුළු ස්වභාවයක් ඇත.
- වනාන්තරයක පොළොව මෙන් සුවඳවත්ය.
- ඔබ එක් කළ මුල් ද්රව්ය හඳුනාගත නොහැකි මට්ටමට දිරාපත් වී ඇත.
භාවිතා කරන ආකාරය
සූදානම් වූ කොම්පෝස්ට්, පසේ සාරවත් බව වැඩි කිරීමට, පැළ සිටුවන විට වලවල් වලට එක් කිරීමට, පැළ වටා වසුනක් ලෙස යෙදීමට, සහ බඳුන්වල පැළ සඳහා පෝච්චි මිශ්රණයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක.
ගැටළු සහ විසඳුම් (Troubleshooting)
- ගැටලුව: ගොඩෙන් ඇමෝනියා වැනි දුගඳක් ඒම
- හේතුව සහ විසඳුම: 'කොළ' ද්රව්ය (නයිට්රජන්) වැඩි වීම. වියළි කොළ, කාඩ්බෝඩ් වැනි 'දුඹුරු' ද්රව්ය වැඩිපුර එක් කර හොඳින් මිශ්ර කරන්න.
- ගැටලුව: ගොඩ රත් නොවීම / ක්රියාවලිය මන්දගාමී වීම
- හේතුව සහ විසඳුම: ගොඩ වියළි වීම හෝ 'කොළ' ද්රව්ය මදි වීම. වතුර ස්වල්පයක් එක් කරන්න හෝ තණකොළ කැබලි වැනි 'කොළ' ද්රව්ය එක් කර මිශ්ර කරන්න.
- ගැටලුව: පළිබෝධකයින් ආකර්ෂණය වීම
- හේතුව සහ විසඳුම: ඔබ නොදැමිය යුතු ආහාර (මස්, තෙල්) එක් කර තිබීම. ඒවා ඉවත් කර, අලුතින් එක් කරන මුළුතැන්ගෙයි අපද්රව්ය, 'දුඹුරු' ද්රව්ය තට්ටුවකින් හොඳින් වසන්න.