ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල පසු අස්වනු හානිය 20% - 40% වැනි ඉහළ අගයක් ගනී. මෙම හානිය නිසා ගොවියාගේ විකුණුම් මිලත් පාරිභෝගිකයා ගෙවන මිලත් අතර පරතරය වැඩිවේ. එමෙන්ම, පාරිභෝගිකයාට ලැබෙන නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මය සහ ප්රමාණය අඩු වේ. මේ හේතුවෙන් කෘෂිකර්මාන්තයට යොදවන භූමිය, ශ්රමය හා ප්රාග්ධනය වැනි යෙදවුම් විශාල ප්රමාණයක් අපතේ යයි.
4.1 පසු අස්වනු හානිය කෙරෙහි බලපාන සාධක
පසු අස්වනු හානිය සඳහා බලපාන සාධක ප්රධාන කාණ්ඩ දෙකක් යටතේ විස්තර කළ හැකිය: පෙර අස්වනු සාධක සහ පසු අස්වනු සාධක.
බෝගයේ වගා ආරම්භයේ සිට අස්වැන්න නෙළා ගන්නා තෙක් අස්වැන්න කෙරෙහි බලපාන සාධකයි.
- බෝග තෝරා ගැනීම: ප්රදේශයට, දේශගුණයට හා අපේක්ෂිත අරමුණට (උදා: අපනයනය, ටින් කිරීම) ගැලපෙන ප්රභේද තෝරා නොගැනීම.
- කාලගුණික සාධක: අධික වර්ෂාව, උෂ්ණත්වය, ආලෝකය, ආර්ද්රතාව සහ සුළඟ වැනි සාධක මගින් අස්වැන්නේ ගුණාත්මකභාවය, රසය, වර්ණය සහ හැඩය වෙනස් විය හැක.
- ජල සම්පාදනය: ජලය හිඟ වීම හෝ අධික වීම නිසා ඵලවල යුෂ අඩු වීම, පොත්ත ඝන වීම, පැලීම හෝ නරක් වීම සිදුවේ.
- පොහොර යෙදීම: නුසුදුසු පොහොර යෙදීමෙන් අස්වැන්නේ ගුණාත්මක අගය බාල වේ. බෝරෝන් ඌනතාව නිසා පැපොල් ගෙඩිවල ගැටිති ඇතිවීම සහ කැල්සියම් අසමතුලිතතාව නිසා තක්කාලි ගෙඩි අග කුණුවීම වැනි පෝෂක ඌනතාද හානිවලට හේතුවේ.
- පළිබෝධ හානි: වගා කාලය තුළ පළිබෝධ හානිවලට ලක්වීමෙන් අස්වැන්න අපතේ යන අතර වෙළඳපොළ අගයද අඩුවේ.
- බෝග නඩත්තුව: කප්පාදු කිරීම, ඵල ආවරණය කිරීම වැනි නඩත්තු කටයුතු නිසි ලෙස නොකිරීම.
බෝගයක අස්වනු නෙළීමේ සිට එය පරිභෝජනය දක්වා ක්රියාවලියේදී සිදුවන හානිවලට බලපාන සාධකයි. මේවාට බෝගයේ ශ්වසනය වැනි අභ්යන්තර සාධක සහ අයහපත් පරිහරණ විධි වැනි බාහිර සාධක අයත් වේ.
4.2 පසු අස්වනු හානි සිදුවිය හැකි අවස්ථා
අස්වනු නෙළීමේ සිට අලෙවිය දක්වා සෑම පියවරකදීම පසු අස්වනු හානිය සිදුවේ.
අස්වනු නෙළීමේදී
නුසුදුසු පරිණත අවස්ථාවේ නෙළීම, අධික හිරු එළියේ හෝ වර්ෂාවේදී නෙළීම, ඵල බිමට කැඩීමෙන් සිදුවන තැලීම්, සහ නුසුදුසු උපකරණ භාවිතය නිසා හානි සිදුවේ.
පිරිසිදු කිරීම, තේරීම හා ශ්රේණිගත කිරීමේදී
නිසි ලෙස පිරිසිදු නොකිරීමෙන් (අඹ කිරි) දිලීර ආසාදන ඇතිවේ. හානියට පත් අස්වනු නිරෝගී අස්වනු සමඟ මිශ්ර කිරීමෙන් මුළු තොගයම විනාශ විය හැක.
ඇසිරීමේදී
නුසුදුසු ඇසුරුම් (පොලිසැක් උර) භාවිතය, ප්රමාණය ඉක්මවා ඇසිරීම නිසා තදවීමෙන් හා තැලීමෙන් විශාල වශයෙන් හානි සිදුවේ.
ප්රවාහනයේදී
ශ්රී ලංකාවේ පසු අස්වනු හානිය බහුලවම සිදුවන අවස්ථාවකි. නුසුදුසු වාහන (විවෘත ට්රැක්ටර්) භාවිතය, පමණට වඩා පැටවීම, සහ අපරික්ෂාකාරී ධාවනය ප්රධාන හේතු වේ.
ගබඩා කිරීමේදී
ප්රමාණවත් පහසුකම් නොමැතිවීම ප්රධාන ගැටලුවකි. නුසුදුසු ගබඩාවල උෂ්ණත්වය වැඩිවීමෙන් පෝෂණ අගය හා බර අඩුවේ. කෘමීන් හා මීයන්ගෙන් හානි සිදුවේ.
අලෙවියේදී
වෙළඳපොළේදී නිෂ්පාදන වලින් වැඩි කොටසක් විනාශ වේ. විවෘතව තැබීමෙන් දූවිලි, තෙතමනය, වාහන දුම් ආදියට නිරාවරණය වීමෙන් හානි සිදුවේ. පාරිභෝගිකයින් විසින් තෙරපීමෙන් හා කැඩීමෙන්ද හානි සිදුවේ.
4.3 පසු අස්වනු හානි අවම කිරීම (Minimizing Losses)
පෙර අස්වනු සහ පසු අස්වනු සාධක නිසි පරිදි කළමනාකරණය කිරීම මගින් පසු අස්වනු හානිය අවම කරගත හැකිය.
4.3.1 පෙර අස්වනු සාධක කළමනාකරණය
බෝගයක් ක්ෂේත්රයේ සංස්ථාපනයේ සිට අස්වනු නෙළන තෙක් කාර්යයන් විධිමත්ව කළමනාකරණය කිරීමයි.
- බෝග නඩත්තුව: බෝගයට නිශ්චිත ව්යුහයක් ලබා දීම, කප්පාදු කිරීම, ඵල තුනී කිරීම සහ ඵල ආවරණය කිරීම වැනි කටයුතු නිසි කලට සිදුකළ යුතුය.
- ඒකාබද්ධ පළිබෝධ කළමනාකරණය: පළිබෝධවලට ඔරොත්තු දෙන බෝග වගා කිරීම සහ අනිසි ලෙස රසායනික භාවිතයෙන් වැළකීම.
- පොහොර යෙදීම: නිර්දේශිත පොහොර නියමිත ප්රමාණයෙන් හා වේලාවට යෙදීම. රසායනික පොහොර සමඟ කාබනික පොහොරද යෙදීම වැදගත්ය.
4.3.2 පසු අස්වනු සාධක කළමනාකරණය (පසු අස්වනු තාක්ෂණය)
අස්වනු නෙළීමේ සිට පරිභෝජනය දක්වා අස්වැන්නේ ප්රමාණාත්මක හා ගුණාත්මක බව ආරක්ෂා කිරීම පසු අස්වනු තාක්ෂණයයි.
- අස්වනු නෙළීම: ප්රශස්ත මට්ටමට මේරූ අවස්ථාවේ, දිනයේ සිසිල් වේලාවක, ශාකයට හානි නොවන සේ සුදුසු උපකරණ භාවිතයෙන් නෙළාගත යුතුය. නෙළාගත් අස්වනු පොළොව මත ගොඩ නොගසා, සෙවන ඇති සිසිල් ස්ථානයක තැබිය යුතුය.
- තේරීම සහ ශ්රේණිගත කිරීම: ඇසිරීමට පෙර බර, හැඩය, දිග හා වර්ණය අනුව වර්ග කළ යුතුය.
- ඇසිරීම: මාංශල අස්වනු යාන්ත්රික හානි නොවන පරිදි ඇසිරිය යුතුය.
- ගබඩා කිරීම: බෝග අවශ්යතා අනුව උෂ්ණත්වය, වාතනය සහ ආර්ද්රතාව පාලනය කළ හැකි පිරිසිදු ගබඩාවල තැබිය යුතුය.
- ප්රවාහනය: පිරිසිදු, වාතාශ්රය ඇති, ආවරණය කළ වාහන භාවිත කළ යුතුය. ප්රමාණයට වඩා පැටවීම සහ රළු ධාවනයෙන් වැළකිය යුතුය.