නරක් වූ ආහාර හඳුනා ගැනීම
ආහාරයක් නරක් වූ විට එහි භෞතික ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් හඳුනාගත හැකිය.
| ආහාරය | නරක් වූ විට නිරීක්ෂණය කළ හැකි ලක්ෂණ |
|---|---|
| කිරි | කිරි කැටි ගැසීම, ඇඹුල් රසය, දුර්ගන්ධය |
| බත් | ස්පර්ශ කළ විට නානුමය ස්වභාවය, පිළුණු රසය |
| මස්/මාළු | මෘදු ස්වභාවයක් ඇති වීම, ඇඟිලි තුඩින් තද කළ විට ඇතුළට එබීම, දුර්ගන්ධය |
| ධාන්ය හා මාෂ බෝග | මතුපිට දිලීර දක්නට ලැබීම, කළු පැහැයක් ගැනීම |
| බිත්තර | සෙලවූ විට ඇතුළත කොටස් සෙලවීම, කැඩූ විට දුර්ගන්ධය හැමීම |
6.1 ආහාර නරක් වීමට හේතු වන සාධක
ආහාර නරක් වීමට හේතුවන සාධක භෞතික, රසායනික, සහ ජීව විද්යාත්මක ලෙස කොටස් තුනකට වෙන්කළ හැකිය.
භෞතික සාධක
- යාන්ත්රික හානි: තැලීම්, පොඩිවීම් හා සීරීම් නිසා ක්ෂුද්ර ජීවී ආසාදන ඇතිවේ.
- තාපය: අධික උෂ්ණත්වය නිසා ආහාර ඉක්මනින් වියපත් වන අතර, අධික ශීතල නිසා පිළිස්සුම් ලප හා ඉරිතැලීම් ඇතිවේ.
- ආලෝකය: සමහර පෝෂක විනාශ වීමට හා වර්ණය වෙනස් වීමට හේතුවේ.
- තෙතමනය: ක්ෂුද්ර ජීවී වර්ධනය ඉක්මන් කරයි.
- ආගන්තුක ද්රව්ය: පස්, වැලි, ලෝහ කැබලි මිශ්ර වීම. සමහර විට ලී කුඩු, පැරෆින් වැනි දේ වංචනිකව එකතු කිරීමද සිදුවේ.
රසායනික සාධක
- එන්සයිමීය ක්රියා: ආහාර තුළ ඇති එන්සයිම මගින් රසය, වර්ණය, සහ පෝෂ්ය ගුණය වෙනස් කරයි (උදා: කැපූ ඇපල් දුඹුරු පැහැ වීම).
- ඔක්සිකරණය: තෙල් සහිත ආහාර වාතයට නිරාවරණය වූ විට මුඩු බවට පත් වේ.
- කෘෂි රසායන: අස්වනු නෙළීමට ආසන්නව යොදන කෘෂි රසායන ආහාරවල ශේෂව පැවතිය හැක.
- බැර ලෝහ: ඇලුමිනියම්, ඊයම් වැනි බැර ලෝහ පිසින බඳුන්වලින් හෝ පරිසරයෙන් ආහාරයට එක්විය හැක.
ජීව විද්යාත්මක සාධක
- ක්ෂුද්ර ජීවීන්: ප්රධානම හේතුවයි.
- දිලීර: පුස් වර්ග ආහාර මත වැඩීම. සමහර දිලීර (Aspergillus flavus) මගින් ඇෆ්ලටොක්සින් නම් පිළිකාකාරක විෂ නිපදවයි.
- බැක්ටීරියා: සැල්මොනෙල්ලා (Salmonella), E.coli වැනි බැක්ටීරියා ආහාර මත ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය වී ඒවා නරක් කරයි.
- මහා ජීවීන්: මීයන්, ලේනුන්, කපුටන් වැනි සතුන් සහ ගුල්ලන්, ඉපියන් වැනි කෘමීන් ආහාරවලට හානි කරයි.
6.2 ආහාර විෂ වීම (Food Poisoning)
විෂ සහිත ක්ෂුද්ර ජීවීන් හෝ යම් විෂ ද්රව්යයක් අඩංගු ආහාර පරිභෝජනය කිරීමෙන් ඇතිවන රෝගී තත්ත්වය ආහාර විෂ වීමයි. ආහාරයක ස්වභාවිකව අඩංගු විෂ (සමහර හතු වර්ග), පිටතින් එකතුවන විෂ (බැර ලෝහ, කෘෂි රසායන) හෝ ක්ෂුද්ර ජීවීන් නිපදවන විෂ దీనిට හේතු විය හැක.
ආහාර විෂ වීමේ රෝග ලක්ෂණ
- උදරයේ වේදනාව, බඩ පිපුම
- වමනය
- පාචනය
- උණ
- හිසරදය
අධි අවදානම් ආහාර (High-Risk Foods)
ඉතා ඉක්මනින් නරක් වන, විෂ වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති ආහාර වේ.
- මස් වර්ග (කුකුල් මස්, හරක් මස්)
- මාළු වර්ග
- කිරි හා කිරි නිෂ්පාදන
- බිත්තර
- පිසින ලද ආහාර (බත්, පැස්ටා)
ආහාර විෂ වීම වළක්වා ගැනීම
ආහාර විෂ වීම වළක්වා ගැනීම සඳහා සරලสุขลักษณะ පිළිවෙත් අනුගමනය කළ හැකිය.
ගත හැකි ක්රියාමාර්ග
- එක් ආහාරයක ක්ෂුද්ර ජීවීන් තවත් ආහාරයකට සම්ප්රේෂණය වීම වැළැක්වීම (උදා: පිරිසිදු උපකරණ භාවිතය).
- ආහාර පරිහරණය කරන්නන්ගේ පෞද්ගලික පවිත්රතාවය (හොඳින් අත් සේදීම).
- ආහාර හොඳින් පිසීම (උදා: මස් 75°C ට වැඩි උෂ්ණත්වයක පිසීම).
- ආහාර නියමිත උෂ්ණත්වයේ තබා ගැනීම (සිසිල් ආහාර 5°C ට අඩුවෙන් ද, උණුසුම් ආහාර 60°C ට වැඩියෙන් ද තැබීම).
- නරක් වූ හා කල් ඉකුත් වූ ආහාර භාවිතයෙන් වැළකීම.
- නරක් වී ඇතැයි සැක කරන ආහාර ඉවත දැමීම.