8.1 සත්ත්ව පාලනයේ වැදගත්කම
සත්ත්ව පාලනයෙන් අත්වන ප්රයෝජන
- ප්රෝටීන ප්රභවයක් ලෙස යොදාගත හැකි වීම. පුද්ගලයකුට දිනකට අවශ්ය ප්රෝටීන 65gන් 14.5g සත්ත්ව ප්රෝටීන විය යුතු අතර, ඒ සඳහා ප්රධාන දායකත්වය සත්ත්ව නිෂ්පාදන වලින් ලැබේ.
- ආදායම් ලැබීම සහ රැකියා සැපයිය හැකි වීම.
- සත්ත්ව නිවාස වල අතුරණු, මල පහ ආදිය උසස් තත්ත්වයේ කාබනික පොහොරක් ලෙස භාවිත කළ හැකිවීම.
- කෘෂි බෝග වගාව සිදු කළ නොහැකි භූමි සත්ත්ව පාලනයට යොදා ගතහැකි බැවින් එවැනි භුමි ප්රදේශ වලින් ප්රයෝජන ගැනීමට හැකි වීම.
- සත්ත්ව අපද්රව්යවලින් ජීව වායුව නිෂ්පාදනයට හැකි බැවින් බල ශක්ති අර්බුදයට පිළියමක් ලබාගත හැකි වීම.
- පාසැල් යන දරුවන්ගේ හා ගෘහණියන්ගේ ශ්රමය සත්ත්ව පාලනය සඳහා ඵලදායි ලෙස යොදා ගැනීමට හැකියාව ලැබීම තුළින් පවුලේ පෝෂණයට හා අමතර ආදායමක් ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සැලසීම.
- කෘෂි කාර්මික අතුරු ඵල සත්ත්ව ආහාර ලෙස ඵලදායි ලෙස යොදා ගැනීමට හැකි වීම.
- සත්ත්ව පාලනයේ අතුරුඵල වන ඇට, කුර, හම් ආදිය කර්මාන්ත සඳහා අමුද්රව්ය ලෙස යොදාගත හැකි වීම.
8.1.1 ශ්රී ලංකාවේ සත්ත්ව පාලනයේ වර්තමාන තත්ත්වය
ශ්රී ලංකාවේ කිරිගව කර්මාන්තයේ මෙන්ම කුකුළු පාලන ක්ෂේත්රයේ ද පැහැදිලි වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ.
කිරි නිෂ්පාදනය
| වසර | කිරි නිෂ්පාදනය (ලීටර් දශ ලක්ෂ) |
|---|---|
| 2009 | 233.3 |
| 2010 | 247.5 |
| 2011 | 286.6 |
| 2012 | 336.1 |
| 2013 | 381.3 |
කුකුළු මස් හා බිත්තර පරිභෝජනය
| වසර | කුකුළු මස් (kg) | බිත්තර (සංඛ්යාව) |
|---|---|---|
| 2009 | 4.85 | 79.32 |
| 2010 | 4.86 | 67.03 |
| 2011 | 5.57 | 81.78 |
| 2012 | 6.80 | 112.10 |
| 2013 | 7.09 | 102.60 |
ශ්රී ලංකාවේ වාර්ෂික කිරි අවශ්යතාව ලීටර් දස ලක්ෂ 784ක් වන අතර, දේශීය නිෂ්පාදනය 2013 වන විට අවශ්යතාවයෙන් 48% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.
8.1.2 සත්ත්ව පාලනය දියුණු කිරීමට පවතින විභව
- දේශීය පරිසර තත්ත්වවලට ඔරොත්තු දෙන සත්ත්ව වර්ග සිටින හෙයින් අභිජනනය මගින් සතුන් වැඩි දියුණු කර ගැනීමට හැකි වීම.
- උසස් නිෂ්පාදන හැකියාවක් සහිත විදේශීය සතුන් ඇති කිරීමට සුදුසු විවිධ දේශගුණික කලාප පැවතීම (උදා: උඩරට-යුරෝපීය, වියළි කලාප-ඉන්දියානු).
- තෘණ සපයාගත හැකි ඉඩම් පැවතීම (උදා: ආන්තික තේ ඉඩම්, විල්ලු භූමි, පොල් ඉඩම්).
- බෝග අවශේෂ (බඩ ඉරිඟු, මුං, කව්පි) සත්ත්ව ආහාර ලෙස යොදාගත හැකි වීම.
- කෘෂි කාර්මික අතුරු ඵල (මොලෑසස්, පුන්නක්කු, හාල් නිවුඩු) බහුලව පැවතීම.
- රැකියා විරහිත පුද්ගලයන් කර්මාන්තය සඳහා යොමු කළ හැකි වීම.
- රජයේ පශු වෛද්ය සේවාවක් සහ පෞද්ගලික ආයතන ජාලයක් පැවතීම.
- නිෂ්පාදන සඳහා හොඳ වෙළඳපොළක් පැවතීම සහ ණය හා රක්ෂණ යෝජනා ක්රම ක්රියාත්මක වීම.
8.2 ගොවිපොළ සතුන් තේරීම
8.2.1 ගව වරිග (Cattle Breeds)
ශ්රී ලංකාවේ ඇති කරන ගව වරිග සම්භවය, ප්රයෝජනය සහ දේශගුණික කලාප අනුව වර්ග කෙරේ.
යුරෝපීය ගව වරිග (Bos taurus)
- ප්රීෂියන් (Friesian): නෙදර්ලන්තය සම්භවයයි. ඉහළම කිරි නිෂ්පාදනයක් (මුරයකට 6000-7000 L) ලබා දේ. කිරිවල මේද ප්රතිශතය 3.5-4.0% කි. ලංකාවේ උඩරට තෙත් කලාපයට යෝග්ය වේ.
- අයර්ෂයර් (Ayrshire): බ්රිතාන්යයේ සම්භවයයි. රතු/දුඹුරු පුල්ලි සහිත සුදු පැහැතිය. මුරයකට කිරි 4500-6000 L ලබාදෙන අතර මේද ප්රතිශතය 4% කි. උඩරට තෙත් කලාපයට යෝග්ය වේ.
- ජර්සි (Jersey): ජර්සි දූපත ජන්ම භූමියයි. ශරීර ප්රමාණයෙන් කුඩාය. කිරිවල මේද ප්රතිශතය වැඩිය (4.5-5.4%). කටුක පරිසරවලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් ඇත.
ඉන්දියානු ගව වරිග (Bos indicus)
- සහිවාල් (Sahiwal): පාකිස්ථානයේ සම්භවය ලබා ඇත. විශාල ශරීරයකින් යුතු අතර, රෝගවලට ඔරොත්තු දේ. මුරයකට කිරි 2000-2500 L ලබාදෙන අතර මේද ප්රතිශතය 4.5% කි. වියළි කලාපයට සුදුසුය.
- රතු සින්දි (Red Sindhi): පාකිස්ථානයේ සම්භවය ලබා ඇත. ද්විකාර්ය (කිරි සහ ශ්රමය සඳහා) වරිගයකි. මුරයකට කිරි 2000 Lක් නිපදවන අතර මේද ප්රතිශතය 4.5-5.0% කි. වියළි කලාපයට නිර්දේශ කෙරේ.
දේශීය හා දෙමුහුම් ගව වරිග
- දේශීය ගවයා (බටු හරක්): මෙරට සෑම ප්රදේශයකම දැකිය හැක. කටුක පරිසරවලට හොඳින් ඔරොත්තු දේ. කිරි නිෂ්පාදනය අඩුය (මුරයකට 600-700 L).
- ඕස්ට්රේලියානු මිල්කින් සීබු (AMZ): ජර්සි සහ සහිවාල්/සින්දි දෙමුහුමකි. මුරයකට කිරි 3000 L පමණ නිපදවයි. වියළි කලාපය, මැදරට, පහතරට තෙත් කලාපය හා පොල් ත්රිකෝණයට සුදුසුය.
මී ගව වරිග
- මූරා (Murrah): ඉන්දියාවේ සම්භවයයි. කිරි නිෂ්පාදනයෙහි දක්ෂය. මුරයකට කිරි 1200-2200 L නිපදවන අතර මේද ප්රතිශතය 7% කි.
- සූර්ති (Surti): ඉන්දියාවේ සම්භවයයි. මුරයකට කිරි 1300-1400 L නිපදවන අතර මේද ප්රතිශතය 7-7.5% කි.
- නිලිරවි (Niliravi): ඉන්දියාවේ හා පාකිස්ථානයේ සම්භවයයි. මුරයකට කිරි 2000 L පමණ නිපදවන අතර මේද ප්රතිශතය 7-7.5% කි.
8.3 සත්ත්ව පෝෂණය
8.3.1 පෝෂක ලබා දීමේ අවශ්යතාව
සතුන්ගේ විවිධ ශාරීරික අවශ්යතාවලට සරිලන පරිදි පෝෂක සැපයීම සත්ත්ව පෝෂණයයි.
- ජලය: ආහාර ජීර්ණය, පෝෂක ප්රවාහනය, ශරීර උෂ්ණත්වය පාලනය සහ කිරි නිෂ්පාදනය සඳහා අත්යවශ්ය වේ.
- කාබෝහයිඩ්රේට: ශරීර නඩත්තුව, අවයවවල ක්රියාකාරිත්වය සහ නිෂ්පාදනය සඳහා ශක්තිය ලබා දෙන ලාභදායී ප්රභවයකි.
- ප්රෝටීන: පේශි වර්ධනය, අලුත් පටක සෑදීම, කළල වර්ධනය, එන්සයිම හා හෝමෝන නිෂ්පාදනය, සහ ප්රතිදේහ නිෂ්පාදනය සඳහා අත්යවශ්ය වේ.
- ලිපිඩ: ශක්තිය ලබා දීම, සෛලවල සංඝටකයක් ලෙස ක්රියා කිරීම සහ සමහර විටමින් වර්ග සඳහා ද්රාවකයක් ලෙස ක්රියා කිරීම దీనిಗೆ අයත් වේ.
- ඛනිජ: අස්ථි පද්ධතියේ වර්ධනය, පේශි ක්රියාකාරීත්වය සහ හිමොග්ලොබින් නිෂ්පාදනය සඳහා දායක වේ.
- විටමින: ආහාර රුචිය වැඩි කිරීම, වර්ධනය උත්තේජනය කිරීම සහ රෝග සඳහා ප්රතිරෝධීතාව වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.