බෝගයක අස්වැන්න තීරණය වන්නේ එහි ජානමය සංයුතිය සහ එය වගා කරන පරිසරය අනුවය. උසස් ගුණාත්මයෙන් යුතු අස්වැන්නක් සඳහා බෝගයට වඩාත් සුදුසු පරිසර සාධක ලබා දිය යුතු අතර, දේශගුණය යනු ඉන් එක් වැදගත් සාධකයකි. ප්‍රදේශයකට ගැලපෙන බෝග තෝරා ගැනීමට, අස්වනු වැඩි කර ගැනීමට සහ බෝග හානි අවම කර ගැනීමට දේශගුණය පිළිබඳ දැනුම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

---

2.1 කාලගුණය හා දේශගුණය

කාලගුණය (Weather)

යම් ප්‍රදේශයක කෙටි කාලයක් තුළ වායුගෝලයේ පවතින ස්වභාවය (වර්ෂාපතනය, උෂ්ණත්වය, සුළඟ ආදිය) එම ප්‍රදේශයේ කාලගුණය ලෙස හැඳින්වේ.

දේශගුණය (Climate)

යම් ප්‍රදේශයක දීර්ඝ කාලයක් පුරා කාලගුණික දත්ත අධ්‍යයනය කර, ඒ ඇසුරෙන් දක්වන සාමාන්‍ය පරිසර තත්ත්වය දේශගුණය ලෙස හැඳින්වේ. එය කාලගුණික තත්ත්වවල දිගු කාලීන සාමාන්‍යයයි.

---

2.1.1 වර්ෂාපතනය (Rainfall)

වර්ෂාව ලෙස පොළොවට පතිත වන ජලය, ගලා නොගොස් එකතු වූයේ නම් එම ජල මට්ටමේ උස වර්ෂාපතනය ලෙස හැඳින්වේ. එය මිලිමීටර (mm) වලින් මනිනු ලැබේ.

වර්ෂාපතනය මැනීම

---

2.1.2 උෂ්ණත්වය (Temperature)

වායුගෝලීය උෂ්ණත්වය, පොළොවේ සිට මීටර් 1.2 ක උසකින් තැබූ උෂ්ණත්වමානයකින් මනිනු ලැබේ. ඒකක ලෙස සෙල්සියස් (°C) හෝ ෆැරන්හයිට් (°F) භාවිත කරයි.

---

2.1.3 ආලෝකය (Light)

පෘථිවියේ ප්‍රධාන ආලෝක ප්‍රභවය සූර්යයා වේ. බෝග වගාව කෙරෙහි ආලෝකයේ බලපෑම ආකාර තුනකින් අධ්‍යයනය කෙරේ: ආලෝක තීව්‍රතාව, ආලෝකය පවතින කාල සීමාව, සහ ආලෝකයේ ගුණාත්මය.

• ආලෝක තීව්‍රතාව (Light Intensity): සූර්යාලෝකයේ සැර බවයි. මෙය ලක්ස් (lux) ඒකකයෙන් මනිනු ලබන අතර ඒ සඳහා සූර්ය විකිරණමාන (Light meters) භාවිත කරයි.
• ආලෝකය පවතින කාල සීමාව (Light Duration): දවසක ආලෝකය ලැබෙන කාලය හෙවත් දිවා කාලයේ දිගයි. මෙය මැනීමට සූර්ය දීප්තමානය (Sunshine recorder) භාවිත කරයි.
• ආලෝකයේ ගුණාත්මය (Light Quality): සූර්යයාගෙන් ලැබෙන විවිධ තරංග ආයාම සහිත කිරණවල සංයුතියයි.

---

2.1.4 සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව (Relative Humidity)

වායුගෝලයේ ඇති ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය ආර්ද්‍රතාව ලෙස හැඳින්වේ. සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව යනු, නිශ්චිත උෂ්ණත්වයකදී වාත පරිමාවක ඇති ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය, එම වාත පරිමාව සංතෘප්ත කිරීමට අවශ්‍ය ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණයට දක්වන අනුපාතය ප්‍රතිශතයක් ලෙස දැක්වීමයි.

මෙය මැනීමට තෙත් හා වියළි බල්බ උෂ්ණත්වමානය (Wet and Dry Bulb Thermometer) හෝ වෙනත් ආර්ද්‍රතාමාන (Hygrometers) භාවිත කෙරේ.

සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව ගණනය කිරීම

තෙත් හා වියළි බල්බ උෂ්ණත්වමාන පාඨාංක දෙක ලබාගෙන, ඒවායේ වෙනස ගණනය කර, විශේෂ වගුවක් ආධාරයෙන් සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව සොයා ගනු ලැබේ.

උදාහරණය:

• වියළි බල්බ පාඨාංකය = 30°C
• තෙත් බල්බ පාඨාංකය = 28°C
• පාඨාංක අතර වෙනස = 30 - 28 = 2°C
• වගුවට අනුව, වියළි බල්බ උෂ්ණත්වය 30°C වන විට සහ වෙනස 2.0°C වන විට අදාළ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාව = 86%.

---

2.1.5 සුළඟ (Wind)

වායුගෝලයේ එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට වාතය ගමන් කිරීම සුළඟ ලෙස හැඳින්වේ. මෙහිදී සුළගේ වේගය සහ දිශාව මනිනු ලැබේ.

---

2.2 බෝග වගාවට දේශගුණික සාධකවල බලපෑම්

බිම් සැකසීමේ සිට අස්වනු නෙළීම දක්වා සියලු කෘෂිකාර්මික ක්‍රියාවලි සහ ප්‍රභාසංස්ලේෂණය වැනි ශාක ක්‍රියාවලි කෙරෙහි දේශගුණික සාධක ඍජුව හා වක්‍රව බලපායි. යම් සාධකයක් අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා අඩු වීම හෝ වැඩි වීම බෝග වගාවට අහිතකර වේ. සෑම ජීව ක්‍රියාවලියක් සඳහාම දේශගුණික සාධකයක ප්‍රශස්ත පරාසයක් (Optimal range) පවතී.

2.2.1 වර්ෂාපතනයේ බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණය කෙරෙහි බලපාන ප්‍රධාන සාධකය වර්ෂාපතනයයි.

ශ්‍රී ලංකාවට වර්ෂාපතනය ලැබෙන ක්‍රම

වර්ෂාව ලැබෙන ප්‍රධාන ක්‍රම තුනකි:

• මෝසම් වැසි (Monsoonal Rains):
  • නිරිත දිග මෝසම: මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා, ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ නිරිත දිග ප්‍රදේශයට හා කඳුකරයට වැසි ලැබේ.
  • ඊසාන දිග මෝසම: නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා, ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ නැගෙනහිර සහ උතුරු මැද ප්‍රදේශවලට වැසි ලැබේ.
• සංවහන වැසි (Convectional Rains): අන්තර් මෝසම් කාලවලදී (මාර්තු-අප්‍රේල් සහ සැප්තැම්බර්-නොවැම්බර්) සවස් කාලයේ ඇතිවන ගිගුරුම් සහිත වැසි.
• වා සුළි වැසි (Cyclonic Rains): වායුගෝලයේ පීඩන අවපාත නිසා ඇතිවන තද සුළං සහිත නොකඩවා පවතින වර්ෂාවයි.

වර්ෂාපතන රටා හා වගා කන්න

වර්ෂාපතන රටාව අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වගා කන්න දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත:

• යල කන්නය: පළමු අන්තර් මෝසම් (මාර්තු-අප්‍රේල්) සහ නිරිත දිග මෝසම් (මැයි-සැප්තැම්බර්) වර්ෂාව මත රඳා පවතී.
• මහ කන්නය: දෙවන අන්තර් මෝසම් (ඔක්තෝබර්-නොවැම්බර්) සහ ඊසාන දිග මෝසම් (දෙසැම්බර්-පෙබරවාරි) වර්ෂාව මත රඳා පවතී.

මෙම වර්ෂාපතන රටාව නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ මාසික වර්ෂාපතන ව්‍යාප්තිය ද්වී ශීර්ෂාකාර (bi-modal) හැඩයක් ගනී.

---

2.2.3 ආලෝකයේ බලපෑම

ආලෝක තීව්‍රතාව, ගුණාත්මය සහ පවතින කාල සීමාව බෝග වගාවට බලපායි.

• ආලෝක තීව්‍රතාව: ප්‍රභාසංස්ලේෂණයට අත්‍යවශ්‍ය වේ. සමහර ශාක (උදා: මිරිස්, වී) වැඩි ආලෝක තීව්‍රතාවකට ප්‍රිය කරන අතර තවත් ශාක (උදා: ඇන්තූරියම්, කෝපි) අඩු තීව්‍රතාවකට ප්‍රිය කරයි.
• ආලෝකයේ ගුණාත්මය: නිල් සහ රතු ආලෝකය ප්‍රභාසංස්ලේෂණයටත්, රතු ආලෝකය බීජ ප්‍රරෝහණයටත් හිතකර වේ. පාරජම්බුල (UV) කිරණ ශාක සෛලවලට හානි කරයි.
• ආලෝකය පවතින කාල සීමාව (ප්‍රභා අවධි සංවේදීතාව - Photoperiodism): ශාකවල මල් හට ගැනීමට දිවා කාලයේ දිග බලපායි.
  • කෙටි දින ශාක (Short-day plants): මල් පිපීමට කෙටි දිවා කාලයක් අවශ්‍ය වේ (උදා: උක්, මුං, ස්ට්‍රෝබෙරි). මේවා මහ කන්නයේ වගාවට සුදුසුය.
  • දිගු දින ශාක (Long-day plants): මල් පිපීමට දිගු දිවා කාලයක් අවශ්‍ය වේ (උදා: කැරට්, බීට්, රාබු). මේවා යල කන්නයේ වගාවට සුදුසුය.
  • දින උදාසීන ශාක (Day-neutral plants): මල් පිපීමට දිවා කාලයේ දිග බලපාන්නේ නැත (උදා: නව වී ප්‍රභේද, තක්කාලි, මිරිස්). මේවා ඕනෑම කන්නයක වගා කළ හැකිය.

---

2.3 ශ්‍රී ලංකාවේ කෘෂි දේශගුණික කලාප

පරිසර සාධක සමඟ වගා කටයුතු ගලපා ගැනීමේ පහසුව සඳහා ශ්‍රී ලංකාව විවිධ කලාපවලට බෙදා ඇත.

ප්‍රධාන දේශගුණික කලාප

වාර්ෂික වර්ෂාපතනය පදනම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රධාන දේශගුණික කලාප 3කට බෙදේ:

• තෙත් කලාපය (Wet Zone): වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 2500 mm ට වැඩි.
• අතරමැදි කලාපය (Intermediate Zone): වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 1750 - 2500 mm අතර.
• වියළි කලාපය (Dry Zone): වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 1750 mm ට අඩු.

කෘෂි දේශගුණික කලාප

ඉහත දේශගුණික කලාප, මුහුදු මට්ටමේ සිට උස (උච්චත්වය) අනුව තවදුරටත් උප කලාපවලට බෙදීමෙන් කෘෂි දේශගුණික කලාප 7ක් නිර්මාණය කර ඇත.

• උඩරට (Up Country): උස මීටර් 900 ට වැඩි
• මැදරට (Mid Country): උස මීටර් 300 - 900 අතර
• පහතරට (Low Country): උස මීටර් 300 ට අඩු

උදාහරණ: උඩරට තෙත් කලාපය (WU), පහතරට වියළි කලාපය (DL).

කෘෂි පාරිසරික කලාප

කෘෂි දේශගුණික කලාප, තවදුරටත් භූ විෂමතාව, පස් වර්ගය, සහ භූමි භාවිතය වැනි කරුණු පදනම් කරගෙන කෘෂි පාරිසරික කලාප 46කට බෙදා ඇත. මෙම වර්ගීකරණය මගින් ඒ ඒ කලාපයට සුදුසු බෝග නිර්දේශ කිරීම, වගා කටයුතු සැලසුම් කිරීම සහ කෘෂිකාර්මික ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීම පහසු වේ.

---

---

පාරිභාෂික ශබ්දමාලාව