08: ශාක පෝෂණය (Plant Nutrition)
බෝග වර්ධනයට අත්යවශ්ය පෝෂක, ඒවායේ කාර්යයන් සහ ඌනතා ලක්ෂණ පිළිබඳව හැඳින්වීම.
ශාක තම පැවැත්ම සහ වර්ධනය සඳහා අවශ්ය පෝෂක අවට පරිසරයෙන් ලබා ගනී. අපේක්ෂිත අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සඳහා මෙම පෝෂක ඌනතාවයකින් තොරව සැපයීම **ශාක පෝෂණය** ලෙස හැඳින්වේ. ශාක වර්ධනයට අත්යවශ්ය පෝෂක මූලද්රව්ය දහසයක් (16) හඳුනාගෙන ඇත.
8.1 බෝගවලට අවශ්ය පෝෂක
ශාකවලට අවශ්ය වන ප්රමාණය අනුව මෙම අත්යවශ්ය පෝෂක ප්රධාන කාණ්ඩ දෙකකට බෙදේ.
ශාකයට වැඩි ප්රමාණවලින් අවශ්ය වන පෝෂක 9කි.
| පෝෂක මූලද්රව්ය | ලැබෙන පරිසරය |
|---|---|
| කාබන් (C) | වායුගෝලය |
| හයිඩ්රජන් (H) | ජලය |
| ඔක්සිජන් (O) | වායුගෝලය, පස |
| නයිට්රජන් (N) | පස |
| පොස්පරස් (P) | පස |
| පොටෑසියම් (K) | පස |
| කැල්සියම් (Ca) | පස |
| මැග්නීසියම් (Mg) | පස |
| සල්ෆර් (S) | පස |
ශාකයට ඉතා අඩු ප්රමාණවලින් අවශ්ය වන පෝෂක 7කි.
| පෝෂක මූලද්රව්ය | ලැබෙන පරිසරය |
|---|---|
| සින්ක් (Zn) | පස |
| කොපර් (Cu) | පස |
| මැංගනීස් (Mn) | පස |
| මොලිබ්ඩිනම් (Mo) | පස |
| බෝරෝන් (B) | පස |
| යකඩ (Fe) | පස |
| ක්ලෝරීන් (Cl) | පස |
ප්රධාන මහා පෝෂක, ඒවායේ කෘත්ය සහ ඌනතා ලක්ෂණ
කාබන්, හයිඩ්රජන් සහ ඔක්සිජන් වායුගෝලයෙන් හා ජලයෙන් පහසුවෙන් ලැබෙන නිසා ඌනතා ඇති නොවේ. එහෙත් නයිට්රජන්, පොස්පරස් සහ පොටෑසියම් පසෙන් ඉවත් වූ විට ශාක ඌනතා ලක්ෂණ පෙන්වයි.
| මූල ද්රව්ය | ශාක දේහය තුළ ඉටුවන කෘත්ය | ඌනතා ලක්ෂණ |
|---|---|---|
| නයිට්රජන් | ශාක වර්ධනයට හා අස්වනු නිෂ්පාදනයට අවශ්ය වේ. ඇමයිනෝ අම්ල, ප්රෝටීන්, න්යෂ්ටික අම්ල, එන්සයිම හා හරිතප්රදවල ප්රධාන සංඝටකයකි. | මේරූ පත්ර කහ පාට වේ. වර්ධනය අඩු වී ශාක කුරු වේ. මල් සහ ඵල විකෘති වේ. අස්වැන්න අඩු වේ. |
| පොස්පරස් | මූල පද්ධතියේ වර්ධනයට වැදගත් වේ. සෛල විභාජනයට හා ශාකය තුළ ශක්ති හුවමාරුවට අවශ්ය වේ. | ශාකයේ වර්ධනය බාල වේ. මුල් සංඛ්යාව අඩු වී වර්ධනය බාල වේ. පත්ර පහසුවෙන් හැලේ. සමහර ශාකවල මේරූ පත්ර දම් පාට වේ. |
| පොටෑසියම් | පුෂ්පීකරණය හා ඵල හට ගැනීමට අවශ්ය වේ. ශාකය තුළ එන්සයිම ක්රියාකාරිත්වයට හා පටක වර්ධනයට දායක වේ. | පත්ර දාර කහ පාට වේ. පසුව පත්ර දාර පිළිස්සුණු ස්වභාවයක් ගනියි. |
නයිට්රජන් ඌනතාව
පොස්පරස් ඌනතාව
පොටෑසියම් ඌනතාව
8.2 බෝගවලට පෝෂණය සැපයීම
අඛණ්ඩ වගාවේදී අස්වනු මගින් පසෙන් ඉවත්වන පෝෂක නැවත පසට සැපයිය යුතුය. මේ සඳහා යොදාගන්නා ද්රව්ය **පොහොර** ලෙස හැඳින්වේ. පොහොර ප්රධාන වශයෙන් කාබනික සහ රසායනික ලෙස වර්ග දෙකකි.
8.2.1 කාබනික පොහොර
ශාක හෝ සත්ත්ව සම්භවයක් ඇති, පෝෂණය සැපයීමේ අරමුණින් පසට යොදන ද්රව්ය කාබනික පොහොර වේ.
කාබනික පොහොරවල වැදගත්කම
- ශාක පෝෂණයට අවශ්ය සියලුම පෝෂක අඩංගු වන පූර්ණ පොහොරකි.
- දිගු කාලයක් තිස්සේ පෝෂක නිදහස් කරයි.
- පසේ කැටායන හුවමාරු ධාරිතාව වැඩි දියුණු කරයි.
- පාංශු ව්යුහය හා ජල අවශෝෂණ ධාරිතාව වැඩි දියුණු කරයි.
- පසේ ක්ෂුද්ර ජීවී ගහනය වැඩි කරයි.
- පසේ pH අගය නොවෙනස්ව තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.
කාබනික පොහොර යෙදීමේ ගැටලු
- අඩංගු පෝෂක ප්රමාණය අඩු බැවින් විශාල ප්රමාණ වලින් යෙදිය යුතුය.
- සකසා ගැනීමට අපහසුය.
- යෙදීමේදී කම්කරු වියදම වැඩිය.
- ගබඩා කිරීමට විශාල ඉඩක් අවශ්ය වේ.
බහුලව භාවිත කෙරෙන කාබනික පොහොර වර්ග
- කොළ පොහොර: ග්ලිරිසීඩියා, වල් සූරියකාන්ත වැනි ශාක කොටස් පසට යෙදීම.
- සත්ත්ව පොහොර: ගොම, කුකුළු පොහොර වැනි සත්ත්ව මලද්රව්ය සහ ඇටකටු වැනි අපද්රව්ය.
- කොම්පෝස්ට්: ශාක හා සත්ත්ව අවශේෂ ක්ෂුද්ර ජීවීන් මගින් වියෝජනය කර සකස් කිරීම.
- දියර පොහොර: කුකුළු පොහොර නිස්සාරකය වැනි දියර ලෙස සකස් කර පත්ර මතට ඉසීම.
කොම්පෝස්ට් නිෂ්පාදනය සඳහා ප්රධාන ක්රම කිහිපයක් පවතී: **ගොඩ ක්රමය, වළ ක්රමය, කෝටு රාමු ක්රමය, සහ බැරල් ක්රමය**. ගොඩ ක්රමය බහුලව භාවිත වන අතර, එහිදී අමුද්රව්ය (කොළ රොඩු, සත්ත්ව පොහොර) තට්ටු ලෙස අසුරා, තෙතමනය පවත්වා ගනිමින්, කලින් කලට පෙරළීම මගින් වියෝජනය වේගවත් කරයි.
8.2.2 රසායනික පොහොර
කෘත්රිමව නිෂ්පාදනය කරන, ඉහළ පෝෂක සාන්ද්රණයක් සහිත පොහොර වේ.
පොහොර වර්ගීකරණය
- අමිශ්ර (සෘජු) පොහොර: N, P, K යන ප්රධාන පෝෂකවලින් එකක් පමණක් සපයයි. උදා: යූරියා (N), ත්රිත්ව සුපර් පොස්පේට් (P), මියුරියේට් ඔෆ් පොටෑෂ් (K).
- මිශ්ර පොහොර: ප්රධාන පෝෂක එකකට වඩා සපයයි.
- පූර්ණ පොහොර මිශ්රණ: N, P, K යන පෝෂක තුනම අඩංගු වේ.
- අර්ධ පොහොර මිශ්රණ: ප්රධාන පෝෂක තුනෙන් දෙකක් පමණක් අඩංගු වේ.
බෝගවලට පොහොර යෙදීම
පොහොර යොදන අවස්ථාව අනුව **මූලික පොහොර** (සිටුවීමට පෙර) සහ **මතුපිට පොහොර** (සිටවූ පසු) ලෙසත්, යොදන ක්රමය අනුව **පසට යෙදීම** (ඉසීම, පේළියට යෙදීම) සහ **පත්ර ඉස්නාවක් ලෙස යෙදීම** ලෙසත් වර්ග කෙරේ.
| කෙටි කාලීන බෝග (Annual crops) | දිගු කාලීන බෝග (Perennial crops) | ||
|---|---|---|---|
| මූලික පොහොර යෙදීම | මතුපිට පොහොර යෙදීම | මූලික පොහොර යෙදීම | මතුපිට පොහොර යෙදීම |
| කාබනික පොහොර යොදනු ලැබේ. NPK තුනම අඩංගු මිශ්රණයක් යොදයි. බෝගයේ මුළු P අවශ්යතාවම එකවර ත්රිත්ව සුපර් පොස්පේට් (TSP) ලෙස යොදයි. | කාබනික පොහොර යොදනු ලැබේ. N හා K අඩංගු මිශ්රණයක් පමණක් යොදයි. මුළු අවශ්යතාව වරින් වර යෙදීම ඵලදායී වේ. | කාබනික පොහොර යොදනු ලැබේ. NPK තුනම අඩංගු මිශ්රණයක් යොදයි. P ලබාදීම සඳහා රොක් පොස්පේට් භාවිතය සුදුසු වේ. P අවශ්යතාව වරින් වර සපයනු ලැබේ. | කාබනික පොහොර යොදනු ලැබේ. NPK තුනම අඩංගු වේ. වර්ධන කාලයේදී N ද, ඵල දරණ කාලයේදී K ද වැඩිපුර යෙදිය යුතුය. මුළු පොහොර ප්රමාණය කොටස් වශයෙන් වරින් වර යෙදීම ඵලදායී වේ. |
රසායනික පොහොර භාවිතයේ වාසි
- ඉක්මනින් ශාකවලට අවශෝෂණය වේ.
- ඌනතාවලට අනුව නිශ්චිත පෝෂකය යෙදිය හැකිය.
- ක්ෂේත්රයට යෙදීම, ගබඩා කිරීම සහ ප්රවාහනය පහසුය.
රසායනික පොහොර භාවිතයේ අහිතකර බලපෑම්
- දිගුකාලීන භාවිතයෙන් පසේ pH අගය වෙනස් විය හැකිය.
- නිර්දේශිත ප්රමාණයට වඩා යෙදීමෙන් ශාක මිය යා හැකිය.
- වැඩිපුර යෙදීමෙන් භූගත ජලය දූෂණය විය හැකිය.
- මිල අධිකය.
- කොම්පෝස්ට් සෑදීමේදී දැව අළු හෝ අළුහුණු එකතු නොකළ යුතුය. ඒවායේ භාෂ්මිකතාව නිසා වියෝජනය ප්රමාද වේ.
- අමුද්රව්යවල කාබන්:නයිට්රජන් (C/N) අනුපාතය වැදගත් වේ. C/N අනුපාතය අඩු ළපටි පත්ර පහසුවෙන් දිරාපත් වන අතර, C/N අනුපාතය වැඩි මේරූ ශාක කොටස් දිරාපත් වීමට අපහසුය.
- කොම්පෝස්ට් සැකසීමට යොදා ගත හැකි කොළ ද්රව්ය සහ සත්ත්ව අපද්රව්ය ලැයිස්තුගත කරන්න.
- කොම්පෝස්ට් නිපදවීමේ දී මුහුම් හා රොක් පොස්පේට් යොදා ගැනීමට හේතු පැහැදිලි කරන්න.
- කොම්පෝස්ට් නිපදවීමේ වළ ක්රමයට සාපේක්ෂව ගොඩ ක්රමයේ ඇති වාසි මොනවාද?
- බෝගවලට පොහොර යෙදීමේ විවිධ ක්රම උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කරන්න.
- ඒකාබද්ධ ශාක පෝෂක කළමනාකරණය යනු කුමක් දැයි විස්තර කරන්න.
පාරිභාෂික ශබ්දමාලාව
| සිංහල පදය | English Term |
|---|---|
| ශාක පෝෂක | Plant nutrients |
| මහා පෝෂක | Macro nutrients |
| ක්ෂුද්ර පෝෂක | Micro nutrients |
| කාබනික පොහොර | Organic manure |
| රසායනික පොහොර | Chemical fertilizer |
| දියර පොහොර | Liquid fertilizer |