09: පළිබෝධ පාලනය (Pest Control)
බෝග වගාවට හානි කරන වල් පැළෑටි, රෝග සහ සත්ත්ව පළිබෝධ හඳුනා ගැනීම සහ ඒවායේ කළමනාකරණය.
**පළිබෝධ (Pest)** යනු මිනිසාට, වගා කරන බෝගවලට, ඇති කරන සතුන්ට හෝ පරිහරණය කරන ද්රව්යවලට හානි පමුණුවන ඕනෑම ජීවියෙකි. බෝග වගාවේ ඵලදායිතාව අඩු වීමට පළිබෝධ හානි ප්රබල සාධකයකි.
වල් පැළෑටි
උදා: නිදිකුම්බා, බටදැල්ල
රෝග කාරක ජීවීන්
උදා: දිලීර, බැක්ටීරියා, වෛරස්
කෘමීන් හා කෘමි නොවන සතුන්
උදා: ගොයම් මකුණා, ඉල්මැස්සා, ගොළුබෙල්ලා
9.1 වල් පැළෑටි (Weeds)
වගා කරන ලද බෝගය හැරුණු විට එම වගා බිමෙහි වැඩෙන ඕනෑම පැළෑටියක් වල් පැළෑටියක් ලෙස හැඳින්වේ.
වල් පැළෑටි මගින් සිදුවන හානි
- පෝෂක, හිරු එළිය, ජලය හා ඉඩකඩ සඳහා බෝගය සමඟ තරඟ කිරීමෙන් අස්වැන්න අඩු වේ.
- වල් බීජ අස්වැන්න සමඟ මිශ්ර වීමෙන් ගුණාත්මය අඩු වේ.
- කටු සහිත වල් පැළෑටි නිසා ක්ෂේත්ර කටයුතු අපහසු වේ.
- මීයන් වැනි පළිබෝධ සතුන්ට සැඟවී සිටීමට இடமளிக்கிறது.
- රෝග කාරක ජීවීන්ට ධාරක ශාක ලෙස ක්රියා කරයි.
වල් පැළෑටි වර්ගීකරණය
වල් පැළෑටි රූපාකාරය, වැඩෙන ස්ථානය සහ ජීවිත කාලය අනුව වර්ග කළ හැකිය.
| වර්ගය | ලක්ෂණ | උදාහරණ |
|---|---|---|
| පළල් පත්ර | පත්ර පළල්ය, නාරටි දැලක් ආකාරය, කඳ රවුම් හෝ හතරැස්ය. | මොනරකුඩුම්බිය, කුප්පමේනියා |
| තෘණ | පත්ර සිහින්ය, නාරටි සමාන්තරය, කඳ සිලින්ඩරාකාරය, ඇතුළත කුහර සහිතය. | බටදැල්ල, බැලතණ, මාරුක් |
| පන් | පත්ර සිහින්ය, නාරටි සමාන්තරය, කඳ ත්රිකෝණාකාරය, ඇතුළත කුහර නැත. | තුනැස්ස, කලාඳුරු |
9.1.3 වල් පැළෑටි පාලනය
වල් පැළෑටි පාලනයේදී ප්රධාන උපායමාර්ග දෙකක් අනුගමනය කෙරේ: (1) වගා බිමේ ඇති වල් පැළෑටි ගහනය හානිකර මට්ටමට වඩා අඩුවෙන් පවත්වා ගැනීම, (2) වගා බිමට අලුතින් වල් පැළ ඇතුළු වීම වැළැක්වීම.
පාලන ක්රම
- ශෂ්ය විද්යාත්මක ක්රම: බෝග මාරුව, මිශ්ර බෝග වගාව, නිසි පරතරයට සිටුවීම, ආවරණ බෝග වැවීම.
- යාන්ත්රික ක්රම: අතින් ගැලවීම, උදලු ගෑම, රොටරි වීඩර් භාවිතය.
- ජෛව විද්යාත්මක ක්රම: වල් පැළෑටි ආහාරයට ගන්නා ජීවීන් යොදා ගැනීම (උදා: සැල්වීනියා පාලනයට *Cyrtobagous salviniae* ගුල්ලා යොදා ගැනීම).
- රසායනික ක්රම: රසායනික වල් නාශක යෙදීම.
9.2 ශාක රෝග (Plant Diseases)
ශාක රෝගයක් යනු ශාකයට පීඩාකාරී වන අසාමාන්ය කායික ක්රියාදාමයකි. මේවා රෝග කාරක ජීවීන් (ව්යාධිජනකයන්) නිසා හෝ පෝෂණ ඌනතා වැනි අජීවී සාධක නිසා ඇතිවිය හැකිය.
ප්රධාන රෝග කාරකයන් සහ රෝග ලක්ෂණ
පොදු ලක්ෂණ: පුල්ලි ඇතිවීම (Spots), අංගමාරය (Blight), මැලවීම (Wilt), කුණුවීම් (Rot), මලකඩ (Rust), පිටිපුස් (Powdery mildew).උදාහරණ: දියමලන් කෑම (Damping off) , ඇන්ත්රැක්නෝස් (Anthracnose).
පොදු ලක්ෂණ: ජලය උරාගත් වැනි පුල්ලි, මැලවීම, මෘදු කුණුවීම් (Soft rot), ගැටිති (Galls), කබලු (Scabs). ආසාදිත කොටසක් ජලයේ ගිල්වූ විට බැක්ටීරියා යුෂය වෑස්සීම විශේෂ ලක්ෂණයකි.උදාහරණ: බැක්ටීරියා හිටුමැරීම (Bacterial wilt).
පොදු ලක්ෂණ: පත්ර කහවීම, ශාක කුරු වීම, පත්ර විචිත්රය (Mosaic), පත්ර විකෘති වීම. මේවා බොහෝ විට කූඩිත්තන්, සුදු මැස්සන් වැනි වාහක කෘමීන් මගින් පැතිරේ.උදාහරණ: පත්ර විචිත්රය (Mosaic), කෙසෙල් වඳ පීදීම (Bunchy top).
9.2.6 ශාක රෝග පාලනය
ශාක රෝගයක් ඇතිවීමට **රෝග ත්රිකෝණය** සම්පූර්ණ විය යුතුය: එනම්, (1) රෝග කාරකයා, (2) ධාරක ශාකය, සහ (3) රෝගයට හිතකර පරිසරයක් පැවතිය යුතුය. රෝග පාලනය යනු මෙම ත්රිකෝණයේ එක් පාදයක් හෝ බිඳ දැමීමයි.
9.3 කෘමි හා කෘමි නොවන පළිබෝධ
බෝගවලට හානි කරන සත්ත්වයින් ප්රධාන වශයෙන් කෘමීන් සහ කෘමි නොවන සතුන් ලෙස වර්ග කළ හැක.
9.3.1 කෘමි පළිබෝධ
කෘමීන් පාද යුගල් තුනක් තිබීමෙන් අනෙකුත් සන්ධිපාදිකයන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනාගත හැක. ඔවුන්ගේ ජීවන චක්රය **රූපාන්තරණය** ලෙස හැඳින්වේ.
- පූර්ණ රූපාන්තරණය: බිත්තර -> කීටයා -> පිළවා -> සුහුඹුලා යන අවධි හතරකින් සමන්විතය (උදා: සමනලුන්, කුරුමිණියන්).
- අර්ධ රූපාන්තරණය: බිත්තර -> ශිශුවා -> සුහුඹුලා යන අවධි තුනකින් සමන්විතය (උදා: මකුණන්, පළඟැටියන්).
හානි කරන ආකාරය:
- පටක විකා කෑම: කීටයන් සහ සමහර සුහුඹුලන් පත්ර, ඵල, කඳන් ආදිය අනුභව කිරීම (උදා: ඉල් මැස්සා, එපිලැක්නා කුරුමිණියා).
- පටක විද යුෂ උරා බීම: කූඩිත්තන්, සුදු මැස්සන් වැනි කෘමීන් ශාක යුෂ උරා බීමෙන් ශාකය දුර්වල කිරීම.
- රෝග වාහකයන් ලෙස ක්රියා කිරීම: වෛරස් වැනි රෝග නිරෝගී ශාකවලට පැතිරවීම.
බහුලව හානි කරන කෘමි පළිබෝධ:
- දුඹුරු පැළ කීඩෑවා: වී වගාවට හානි කරයි. යුෂ උරා බීම නිසා "කීඩෑ පිළිස්සීම" නම් හානිය ඇතිවේ.
- පලතුරු මැස්සා සහ ඉල් මැස්සා: පිළිවෙලින් පලතුරු සහ කුකර්බිටේසියේ කුලයේ බෝගවල ඵල තුළ බිත්තර දමයි. කීටයන් ඵලය තුළ වැඩෙමින් එය විනාශ කරයි.
- රතු පොල් කුරුමිණියා: ළපටි පොල් ගස්වල කඳ තුළට කීටයා ඇතුළු වී පටක ආහාරයට ගනිමින් ගස විනාශ කරයි.
9.3.3 පළිබෝධ පාලනය
ශෂ්ය විද්යාත්මක ක්රම (බෝග මාරුව), යාන්ත්රික ක්රම (අතින් ඇල්ලීම), ජෛව පාලන ක්රම (ස්වභාවික සතුරන් ආරක්ෂා කිරීම) සහ අවශ්යම නම් පමණක් රසායනික ක්රම (කෘමි නාශක) යොදා ගනී. විවිධ ක්රම ඒකාබද්ධව යොදා ගැනීම **ඒකාබද්ධ පළිබෝධ පාලනය (IPM)** ලෙස හැඳින්වේ.
රසායනික පළිබෝධ නාශක භාවිත කළ යුත්තේ වෙනත් ක්රමවලින් පළිබෝධ පාලනය කළ නොහැකි විටක පමණි. ඒවා පරිසරයට, හිතකර ජීවීන්ට සහ මිනිස් සෞඛ්යයට අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකිය.
භාවිතයේදී අනුගමනය කළ යුතු පිළිවෙත්:
- නිර්දේශිත සාන්ද්රණයටම මිශ්ර කිරීම.
- මුළු ශරීරයම ආවරණය වන සේ ආරක්ෂිත ඇඳුම් ඇඳීම.
- නියමිත ආරක්ෂක කාලය (අස්වනු නෙළීමට පෙර ගතවිය යුතු කාලය) ගතවන තුරු අස්වනු නෙළීමෙන් වැළකීම.
- වල් පැළෑටි වර්ගීකරණය කරන ක්රම දක්වන්න.
- වල් පැළෑටිවලින් ගත හැකි ප්රයෝජන මොනවාද?
- 'පූර්ණ රූපාන්තරණය' සහ 'අර්ධ රූපාන්තරණය' උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කරන්න.
- ඒකාබද්ධ පළිබෝධ පාලනය යනු කුමක්ද?
පාරිභාෂික ශබ්දමාලාව
| සිංහල පදය | English Term |
|---|---|
| පළිබෝධ | Pest |
| වල් පැළෑටි | Weeds |
| වල් නාශක | Weedicides / Herbicides |
| ශාක රෝග | Plant diseases |
| රෝග කාරකයා | Pathogen |
| රෝග වාහකයා | Vector |
| ධාරක ශාකය | Host plant |
| දිලීර නාශක | Fungicides |
| රූපාන්තරණය | Metamorphosis |
| ඒකාබද්ධ පළිබෝධ පාලනය | Integrated Pest Management (IPM) |